Spotkanie autorskie z ks. Tomaszem Stępniem
Serdecznie zapraszamy na spotkanie autorskie z ks. Tomaszem Stępniem, które odbędzie się przy Świątyni Opatrzności Bożej w budynku Instytutu Papieża Jana Pawła II 18 czerwca o godzinie 19.00.
Spotkanie w formie wykładu i dyskusji odbędzie się w związku z publikacją książki pt. The Idea of Divine Providence in Ancient Thought. Publikacja ta jest tłumaczeniem na język angielski poprawionej i uzupełnionej wersji książki pt. Porządek i miłość. Koncepcja opatrzności Bożej w myśli starożytnej, która ukazała się w 2019 r. nakładem Wydawnictwa Teologia Polityczna.
Co właściwie znaczy, że Bóg troszczy się o świat? To pytanie leży u podstaw jednej z najdonioślejszych przemian intelektualnych w dziejach myśli zachodniej. W książce The Idea of Divine Providence in Ancient Thought (Idea Bożej Opatrzności w myśli starożytnej) ks. Tomasz Stępień przedstawia gruntowne i szeroko zakrojone studium ewolucji pojęcia opatrzności – greckiej pronoia – od jej najwcześniejszych śladów w religii i poezji greckiej, poprzez wielkie szkoły filozoficzne starożytności, aż po okres formowania się teologii chrześcijańskiej.
Główna teza książki głosi, że między pogańskim a chrześcijańskim rozumieniem Bożej Opatrzności zachodzi zasadnicza różnica. W myśli pogańskiej – od stoików po neoplatoników – opatrzność jest przede wszystkim wyrazem kosmicznego porządku. Bogowie troszczą się o świat nie z wolnego wyboru ani z miłości, lecz jako konieczna konsekwencja ich własnej doskonałości. W takim ujęciu opatrzność ma charakter bezosobowy, strukturalny i ostatecznie służący dobru samych bogów – bóstwa greckie nie wychodzą ku człowiekowi, lecz człowiek korzysta niejako mimochodem z boskiej samowystarczalności.
Myśl chrześcijańska wnosi to, czego w myśli greckiej brakowało: miłość i zbawienie. Dla Ojców Kościoła – od Orygenesa i Klemensa Aleksandryjskiego, poprzez Ojców Kapadockich, aż po Augustyna i Teodoreta z Cyru – opatrzność nie jest już jedynie przelewaniem się metafizycznej doskonałości, lecz wyrazem wolnej i darmowej miłości Boga. Bóg troszczy się o człowieka, ponieważ pragnie jego zbawienia. Co istotne, ta przemiana nie znosi wcześniejszej idei porządku: świat dalej jest rządzony i porządkowany przez opatrzność, lecz obraz ten zostaje wzbogacony i poszerzony przez wpisanie go w Ekonomię Zbawienia. Opatrzność nabiera charakteru osobowego, zostaje umieszczona w historii i ukierunkowana na odkupienie każdego człowieka. Wcielenie, Męka i Zmartwychwstanie nie są wydarzeniami przypadkowymi, lecz najwyższymi aktami Opatrznościowego Boga, który wkracza w dzieje z miłości do człowieka.
Opierając się na szerokim zbiorze tekstów źródłowych – od Homera, Hezjoda, Platona i Arystotelesa, przez Cycerona, Filona z Aleksandrii, Plotyna i Proklosa, po Orygenesa, Jana Chryzostoma i Augustyna – ks. Stępień kreśli pełny łuk tej historii intelektualnej, łącząc rzetelność naukową z filozoficzną głębią.
Pytania zadane w tej książce jednocześnie sięgają losów każdego człowieka. Bo jeśli Bóg nie tylko stwarza, ale także porządkuje świat z miłości, to Jego działanie sięga także życia każdego umiłowanego przez Boga człowieka. Dzisiejszy świat zapytałby jednak, czy w ogóle możemy mówić o tym, że nasze życie jest uporządkowane, skoro doświadczamy chaotyczności wydarzeń w życiu i nawet w świecie. Można też zapytać, czy porządek jest w ogóle dobry i potrzebny? Porządek niesie przecież nudę i monotonię, podczas gdy chaos zaciekawia i zaskakuje. Podczas naszego spotkania będziemy starali się udzielić odpowiedzi na te pytania.