Edward Raczyński: Ambasador w Londynie, prezydent na uchodźstwie

Edward Raczyński był doktorem prawa i dyplomatą. W czasie wojny, na podstawie dokumentów dostarczonych do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzonych jego świadectwem, przygotował i przedstawił aliantom szczegółowy raport na temat Holokaustu. Po zakończeniu II wojny światowej pozostał na emigracji. W 1979 r. objął urząd Prezydenta RP na uchodźstwie.

Wywodził się ze wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, ale urodził się w 1891 r. w Zakopanem, a do szkoły chodził w Krakowie. Studiował na wielu uznanych uczelniach: w Lipsku, Krakowie i Londynie. W 1915 r. Uniwersytet Jagielloński nadał mu tytuł doktora prawa. Tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 r. został wysłany na placówkę w szwajcarskim Bernie. Przez dwa lata był również przedstawicielem Polski przy Lidze Narodów (poprzednik ONZ). W 1934 r. objął ambasadę w Londynie.

Kiedy wybuchła II wojna światowa polska placówka dyplomatyczna nad Tamizą stała się ważnym elementem życia politycznego emigracji. W 1941 r., kiedy na skutek protestu przeciw układowi Sikorski-Majski, cały rząd podał się do dymisji, Raczyński zdecydował się zostać ministrem spraw zagranicznych w gabinecie Władysława Sikorskiego.

„Raczyński należał do tych osób, które doskonale zdawały sobie sprawę z intencji brytyjskich. Że Brytyjczycy nie rzucą się z gołą piersią bronić polskich granic wschodnich itd. Uznał, że tę funkcję ministerialną powinien przejąć jako osoba, która najlepiej zna dyplomację brytyjską i brytyjskich dyplomatów” – tłumaczy historyk, prof. Andrzej Paczkowski^[1]. Raczyński dalej sprawował również funkcję ambasadora RP w Londynie.

W grudniu 1942 r. przedstawił Aliantom szczegółowy raport o Holokauście, sporządzony na podstawie dokumentów przywiezionych do Londynu przez Jana Karskiego. Ale zachodni politycy nie chcieli wierzyć w te dane. Z kolei latem 1944 r. bezskutecznie próbował zwrócić uwagę brytyjskiej prasy na kwestię Powstania Warszawskiego. W wywiadzie dla BBC powiedział z żalem: „Nie było żadnego odzewu, nie poświęcono temu najmniejszej uwagi, co najprawdopodobniej wynika z faktu, że Rosjanie nie chcieli przyznać, że Powstanie to w ogóle miało miejsce.”

Po uznaniu przez Zachód rządu komunistycznego w Warszawie Raczyński opuścił ambasadę i zrezygnował z aktywnej działalności politycznej. Wrócił do niej w 1954 r., kiedy w opozycji do prezydenta Zaleskiego utworzył z gen. Władysławem Andersem i Tomaszem Arciszewskim Radę Trzech. Była ona czymś na kształt kolektywnego, alternatywnego prezydenta. Rada zakończyła działalność w 1972 r. po śmierci Zaleskiego. Po nim prezydentem został Stanisław Ostrowski, a potem – 1979 r. Raczyński.

„Kiedy Raczyński był prezydentem nastąpił zwrot w postrzeganiu Polski. Zaczęto po prostu dostrzegać kraj takim, jaki jest, a nie poprzez pryzmat starych partii politycznych, starych doświadczeń. I Edward Raczyński pchnął urząd prezydencki, właściwie skostniały, w stronę życia. A to życie toczyło się nie na ulicach Londynu, tylko na ulicach Warszawy, Radomia, Ursusa, Gdańska” – dodaje prof. Paczkowski.

Kiedy w Polsce powstała „Solidarność”, prezydent Raczyński niezmiernie się ucieszył. W wywiadzie dla „Rzeczpospolitej Polskiej” powiedział: „Polska zdobyła wpływ na bieg swoich losów”. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. zaangażował się w pomoc dla zdelegalizowanego ruchu związkowego, głównie poprzez zbiórkę funduszy.

Edward Raczyński złożył urząd prezydenta w 1986 r. Zmarł siedem lat później, w wieku 102 lat. Został pochowany w Polsce, w mauzoleum rodowym Raczyńskich w Rogalinie.

Zobacz także:

Projekt objęty jest Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości.

Projekt objęty jest Honorowym Patronatem Prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego.

Inicjatywa jest realizowana przez Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie” we współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, Instytutem Pamięci Narodowej, Centrum Opatrzności Bożej, Ministerstwem Obrony Narodowej, Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz Biurem Programu „Niepodległa”.

Podziel się: